درمان فتق دیسک کمر همراه با درد،التهاب و اختلال عملکرد ستون فقرات

فتق دیسک بین مهره‌ای در بین تمامی سنین رایج می‌باشد، ولی بین بزرگسالان در سنین 35 تا 50 سال بیشتر متداول است و در مردان بیشتر از زنان به‌وجود می‌آید. افرادی که بارهای سنگین حمل کرده و یا ساعاتی طولانی با ابزار ارتعاشی سروکار دارند بیشتر در معرض دیسک کمر قرار دارند. در مورد عوامل ژنتیکی هم تحقیقاتی انجام شده‌ است ولی شواهد قطعی در این زمینه وجود ندارد.

هنگامی‌که مقداری از ماده ژل‌مانند از دیسک خارج شود، دیسک کمر روی می‌دهد. از دست رفتن این ماده ژلاتینی باعث می‌شود که دیسک قابل انعطاف و مسطح شده و دژنراسیون یا تخریب دیسک به‌وجود آید. دژنراسیون قبل از بزرگسالی رخ داده و در اوایل دوران بزرگسالی در تصویربرداری مشخص می‌گردد. هنگامی که بر روی ستون مهره فشار وارد شود، ممکن است حلقه‌های بیرونی ترک برداشته، پاره شده یا متورم شوند. وقتی‌که این مشکل در قسمت پایینی کمر (لومبار) رخ دهد دیسکی که بیرون زده است می‌تواند به ریشه عصب نخاعی فشار وارد آورد. درنتیجه دردی ایجاد شده که به باسن و پاها نیز منتقل شده و باعث بیقراری در خواب می‌شود .

علت ایجاد دیسک کمر چیست؟

هنگامیکه نوکلئوس (قسمت مرکزی دیسک) از جای عادی خود خارج شود، فتق دیسک روی می‌دهد. نوکلئوس به آنولوس (قسمت خارجی دیسک) فشار وارد آورده و باعث می‌شود که دیسک بیرون بزند. گاهی نوکلئوس کاملاً از آنولوس بیرون زده و از دیسک خارج می‌شود.
اگرچه ممکن است که فعالیت روزانه باعث فتق دیسک کمر شود، بدن در حالت عادی می‌تواند در برابر این فشار مقاومت کند. البته با گذر زمان آنولوس ترک خورده و پاره می‌شود و با بافت اسکار ترمیم می‌شود. این فرایند دژنراسیون یا تخریب نامیده می‌شود. با گذشت زمان، آنولوس ضعیف شده و ممکن است که نوکلئوس فشرده شده و از آنولوس آسیب دیده برون بزند. در ابتدا آنولوس در اثر فشار به بیرون فشرده می‌شود. سرانجام، نوکلئوس به طورکامل از حلقه بیرونی دیسک بیرون زده می‌شود.
خم شدن، چرخش و بلند کردن‌های مکرر می‌تواند فشار زیادی روی نوکلئوس دیسک وارد کند. اگر این فشار زیاد باشد، می‌تواند به آنولوس آسیب رسانده و منجر به فتق دیسک کمری شود.
ممکن است بیرون‌زدگی دیسک کمری در اثر تصادفات شدید رخ دهد. بلند کردن بار در حالیکه بدن به سمت جلو خم شده باشد هم می‌تواند موجب دیسک کمر شود. فشار شدید روی ستون مهره هم ممکن است موجب دیسک کمر شود، مانند فشار ناشی از افتادن از ارتفاع و فرود آمدن روی زمین در حالت عمودی.

علائم ابتلا به دیسک کمر

علائم فتق دیسک کمری متفاوت هستند – درد متوسط در کمر (کمردرد)، کفل و پاها، ضعف سراسری و بی‌حسی که نیاز به درمان فوری پزشکی دارد. در بیشتر موارد درد پس از 4 تا 6 هفته کاهش می‌یابد. ولی پیشرفت این درد در خلال این زمان طاقت‌فرسا می‌باشد. درد و ضعف می‌تواند شما را از انجام فعالیتهای روزانه بازداشته و شما را مجبور کند که بی‌حرکت و ساکن بمانید. نشانه‌های معمول دیسک کمر شامل موارد زیر هستند:

سیاتیک

این درد در اثر فشرده شدن عصب سیاتیک به‌وجود می‌آید و اصلی‌ترین نشانه دیسک کمر است. عوامل مختلفی در ایجاد سیاتیک نقش دارند از جمله تحریک مکانیکی پایانه‌های عصبی، فشرده‌شدن ریشه عصب نخاعی یا تورم ماده ژلاتینیِ خارج شده.

فشردگی مکانیکی

فتق دیسک کمری منجر به فشردگی ریشه عصبی بین دیسکهای مجاور می‌شود. درنتیجه ایسکمی (کم رسیدن خون به اندام یا ناحیه‌ای از بدن)  در غشاء عصب به‌وجود آمده و منجر به دردی می‌شود که به سرعت شدت پیدا می‌کند.

التهاب

سلول‌های نوکلئوس بین فضای باقیمانده از دیسک بیرون زده، خارج می‌شوند. پارگی دیسک، فتق را در معرض بستر رگها در فضای اپیدورال (محلی که اعصاب از طناب نخاعی منشعب می‌شوند) قرار می‌دهد. سلول‌های ملتهب که از رگها سرچشمه می‌گیرند، ریشه طناب نخاعی را تحریک کرده و ایجاد درد سیاتیک می‌کند.
هنگامی‌که دیسک به عصب فشار وارد می‌کند، درد در قسمتهایی که مربوط به عصب خاصی در کمر، کفل‌ها و پاها می‌شوند منتشر می‌شود. این درد به شکلهای مختلفی ظهور می‌کند که دراینجا بعضی از این موارد ذکر می‌شوند:

پادرد

در مقایسه با درد در بخش پایینی کمر، این درد شدیدتر می‌باشد. درد معمولاً از نقطه فشردگی در قسمت عقب پا ناشی می‌شود که به آن سیاتیک یا رادیکولوپاتی می‌گویند.

درد عصبی

این درد در پا به‌وجود می‌آید و حالت سوزشی، شدید، برق مانند و منتشرشونده دارد.

کمردرد

درد در این قسمت به شکلهای مختلفی بروز می‌کند و همیشگی نیست. گاهی حالت گزگز کردن داشته و تیر می‌کشد و یا ممکن است خفیف باشد، گاهی هم این درد با سفتی کمر همراه است.

دردی که با انجام فعالیت شدیدتر می‌شود

این درد با حرکت یا خم شدن به جلو تشدید می‌شود و ممکن است به دنبال ایستادن، نشستن یا پیاده‌روی طولانی‌مدت بروز کند. هرگونه حرکت ناگهانی مانند عطسه یا خنده می‌تواند درد را شدیدتر کند. همچنین ممکن است که خم شدن به جلو، درد در پا را شدت بخشد.

دردهایی که به‌سرعت شدید می‌شوند

درد ناشی از فتق دیسک کمر ناگهانی ظاهر شده و خیلی سریع شدت پیدا می‌کند. امکان دارد نتوانید این درد را به حرکت خاصی ربط دهید. این نوع درد معمولاً شامل پادرد همراه با ضعف، بی‌حسی یا احساس مورمور شدن است.

بی‌حسی و گزگز شدن

به هنگام بروز فتق دیسک کمر، عصب نخاعی تحت فشار قرار گرفته و ممکن است سیگنال مورد نظر را به بخشهایی از بدن نرساند. درنتیجه این بخشها بی‌حس شده و حالت گزگز در آنها احساس می‌شود.

ضعف

عصب سیاتیک ، به ماهیچه‌های پا سیگنال می‌فرستد. به هنگام آسیب‌دیدگی، این عصب سیگنالها را به این ماهیچه‌ها نرسانده و درنتیجه ماهیچه‌ها درست عمل نمی‌کنند. درنتیجه ماهیچه‌ها ضعیف می‌شوند. همچنین ممکن است ماهیچه‌ها از کار بیافتند که منجر به افتادگی مچ پا یا لنگیدن هنگام راه رفتن شود.

دیگر علائم

طناب نخاعی در قسمت پایین کمر به اعصابی جداگانه تقسیم می‌شود که هریک از این اعصاب وظیفه خاصی دارد. اگر تمامی اعصاب در نقطه فتق کمری فشرده شوند، ممکن است فلج کامل، ضعف، اختلال عملکرد جنسی و از دست دادن کنترل مثانه و روده به‌وجود بیاید.

پزشک چگونه مشکل را تشخیص می‌دهد؟

تشخیص به کمک سابقه کامل پزشکی و آزمایشات انجام می‌شود. پزشک از شما سوالاتی در رابطه با علائم و تأثیر دیسک کمر در فعالیتهای روزانه، محل درد، وجود ضعف یا بی‌حسی در پاها خواهد پرسید. همچنین پزشک باید بداند که چه وضعیتهای بدنی یا فعالیتهایی موجب تشدید یا بهتر شدن حال شما می‌شود. گزارش شما از وضعیت درد به پزشک کمک خواهد کرد که بفهمد کدام دیسک باعث ایجاد مشکل شده و اینکه آیا اعصاب دچار فشردگی هستند یا خیر.

عکس‌برداری با اشعه ایکس کمک چندانی برای تشخیص دیسک کمر نمی‌کند. دیسک‌ها در تصاویر مشخص نمی‌شوند. اگرچه پزشک می‌تواند به کمک تصاویر تشخیص دهد که آیا فاصله بین دیسکهای بین مهره‌ای از حد عادی کمتر است یا خیر. این فاصله نشان‌دهنده وجود پارگی یا ساییدگی در یک یا چند دیسک است. البته بسیاری از تصاویر اشعه ایکس می‌توانند دژنراسیون یا تخریب دیسکها را نشان دهند به این علت که دژنراسیون در دیسکها بخشی از فرایند فرسودگی است، مانند پوستی که در اثر سالخوردگی چروک می‌شود.

توموگرافی رایانه‌ای (سی تی اسکن): تصاویر اشعه ایکس با جزییات کامل می‌باشد که به پزشک اجازه می‌دهد تا برشهایی از بافتهای بدن را مشاهده کند. تصاویر می‌توانند فشاری که فتق دیسک بر طناب نخاعی وارد می‌کند را نشان دهند.

استفاده از سی تی اسکن همراه با میلوگرافی: برای این کار رنگ خاصی به فضای اطراف کانال نخاعی( فضای ساب آراکنوئید یا زیرعنکبوتیه) تزریق می‌شود. هنگامی‌که سی تی اسکن انجام می‌شود این رنگ، طناب نخاعی و اعصاب را مشخص می‌کند. رنگ مورد نظر می‌تواند دقت سی تی اسکن‌های استاندارد را برای تشخیص دیسک کمر افزایش دهد. در صورتی‌که اطلاعات بیشتری نیاز باشد، پزشک می‌تواند از  تصویربرداری تشدید مغناطیسی (ام آر آی) استفاده کند. دستگاه ام آر آی به‌جای اشعه ایکس از امواج مغناطیسی برای نشان دادن بافتهای نرم بدن استفاده می‌کند، تصویر واضحی از دیسکها نشان داده و فتق دیسک را مشخص می‌کند.

بعضی مواقع پزشک از عکسبرداری اشعه ایکس ویژه‌ای به نام دیسکوگرافی استفاده می‌کند. برای این‌کار رنگ به یک یا چند دیسک تزریق می‌شود. این رنگ با اشعه ایکس قابل مشاهده بوده و اطلاعاتی درباره وضعیت سلامتی دیسکها به دست می‌دهد. در جراحی برای تشخیص اینکه کدام دیسک مشکل‌ساز شده است، می‌توان از دیسکوگرافی استفاده کرد.

همچنین پزشک می‌تواند برای تعیین دقیق محل فشردگی عصب نخاعی از تستهای الکتریکی استفاده کند. آزمونهای زیادی برای مشاهده عملکرد اعصاب موجود هستند، ازجمله الکترومیوگرافی ( EMG).  این آزمون نشان می‌دهد که پس از ارسال سیگنال از عصب به ماهیچه ، چه مقدار زمان می‌برد تا ماهیچه عمل کند.

انواع روشهای درمانی دیسک کمر 

اگر وضعیت شما به گونه‌ای باشد که مشکل خاصی ایجاد نکرده یا به سرعت تشدید نشود، بیشتر پزشکان با روشهایی غیر از جراحی درمان را آغاز می‌کنند.

استراحت

در ابتدا پزشک از شما درخواست کرده که کمر خود را بی‌حرکت نگاه دارید. این کار برای مدت کوتاهی می‌تواند التهاب و درد را کاهش دهد. یک یا دو روز استراحت می‌تواند کافی باشد. دراز کشیدن به پشت می‌تواند فشار را از روی دیسک و اعصاب آسیب‌دیده بردارد. اگرچه بیشتر پزشکان به جای استراحت زیاد، از افراد خواسته که به فعالیتهای روزمره خود پرداخته و به این وسیله مقدار درد را ارزیابی کنند. در موارد خاص، استراحت برای دیسک کمر حداکثر برای دو روز تجویز می‌شود.

استفاده از بریس و کمربند طبی

گاهی برای فتق دیسک کمر از کمربند طبی استفاده می‌شود. کمربند می‌تواند فشار دیسک کمری را کاهش دهد. پزشک به فرد مبتلا به دیسک کمری توصیه می‌کند که پس از دو یا چهار روز به‌تدریج استفاده از کمربند را کاهش دهد. در غیراینصورت ماهیچه‌های پشتی به کمربند عادت کرده و دچار آتروفی می‌شوند.

استفاده از دارو

پزشک از انواع خاصی از دارو برای مبتلایان به دیسک کمر استفاده می‌کند. در ابتدا ممکن است داروهای ضدالتهاب مانند آسپیرین یا ایبوپروفن تجویز شوند. برای علائمی که به‌راحتی از بین نروند احتمالاً از داروهای ضددرد مخدر (نارکوتیک) مانند کدئین یا مورفین استفاده خواهد شد. البته از داروهای نارکوتیک بایستی تنها برای روزها یا هفته‌های اول استفاده کرد چون‌که درصورت مصرف زیاد یا نادرست، اعتیادآور هستند.

چنانچه ماهیچه‌های کمر دچار اسپاسم یا گرفتگی شده‌اند، از شل‌کننده عضلات استفاده خواهد شد. برای دردی که در پاها منتشر می‌شود، می‌توان بعضی مواقع از استروئیدهای خوراکی در مقادیر کم استفاده کرد.

تزریق آستروئید اپیدورال

گاهی برای بیمارانی که علائمشان قطع نمی‌شود از تزریق آستروئید اپیدورال (ESI) استفاده می‌شود. استروئیدها داروهای ضدالتهاب قوی هستند. برای استفاده از آستروئید، دارو به فضای اطراف اعصاب نخاعی کمر یعنی محلی که اعصاب از طناب نخاعی منشعب می‌شوند  (فضای اپیدورال) تزریق می‌شوند. برخی از پزشکها تنها از یک نوع آستروئید استفاده می‌کنند. اگرچه بیشتر پزشکان از ترکیبی از یک آستروئید با داروی بی‌حسی با تأثیر طولانی‌مدت استفاده می‌کنند. معمولاً هنگامی از ESI استفاده می‌َشود که بقیه روشهای درمانی جوابگو نباشند. ولی ESI همیشه در کاهش درد مؤثر نیست و اغلب تاثیرشان موقتی است.

فیزیوتراپی برای دیسک کمر 

اولین هدف فیزیوتراپی کنترل علائم دیسک کمری است. پزشک به شما در یافتن وضعیت بدنی و حرکاتی که درد را کاهش می‌دهد کمک می‌کند. در جلسات اول ممکن است از فیزیوتراپی با سرما و گرما، سونوگرافی و تحریک الکتریکی استفاده شود. از کشش ستون فقرات هم برای کاهش علائم فتق دیسک کمر در جلسات اول می‌توان استفاده کرد. متخصص فیزیوتراپی می‌تواند از درمانهای دستی مانند ماساژ، دستکاری ستون مهره و طب سوزنی هم استفاده کند. از این نوع درمانها برای کاهش درد و التهاب استفاده شده تا بتوانید هرچه سریعتر به فعالیتهای روزانه بازگردید.

متخصص فیزیوتراپی به شما آموزش می‌دهد که چگونه در فعالیتهای روزانه از ستون مهره خود محافظت کنید و همچنین به شما نشان داده که وضعیت سالم بدنی به چه صورتی می‌باشد و اینکه چگونه این وضعیتها به سلامت ستون مهره کمک می‌کنند. از دیگر نکاتی که باید از متخصص فیزیوتراپی بیاموزید، ورزش‌هایی برای هماهنگی عضلات، چگونگی حرکات بدنی و عملکرد بدن در طول فعالیتهای روزانه است. ورزش برای حفاظت از کمر در انجام کارهای روزمره انجام می‌شود. این ورزشها شامل حرکات و وضعیتهای صحیح هنگام بلند کردن، حمل کردن، ایستادن، پیاده‌روی و وضعیتهای بدنی در محل کار می‌باشند.

مرحله بعدی شامل ورزشهایی برای تقویت ماهیچه‌های شکمی و کمری است. تقویت این ماهیچه‌های مرکزی به انجام حرکات در افراد مبتلا به دیسک کمری کمک کرده و احتمال ایجاد درد و مشکلات مربوط به کمر را در آینده کاهش می‌دهد. ورزش‌های هوازی مثل پیاده‌روی و شنا هم برای کاهش درد و افزایش استقامت مفید هستند.

متخصص فیزیوتراپی برای کمک به شما جهت بازگشت هرچه سریعتر به روال زندگی روزمره با پزشک و دستیارانش همکاری می‌کند. در ابتدا شاید نیاز باشد که فقط کارهای سبکتری انجام دهید، ولی به‌محض بهبود می‌توانید فعالیتهای عادی را انجام دهید. متخصص فیزیوتراپی برآوردی از شغل شما انجام داده تا از سلامت شما در محل کار اطمینان حاصل کند و جهت ایمن بودن شما و کاهش احتمال آسیبهای مجدد، توصیه می‌کند که تغییراتی در نحوه کارکردن خود ایجاد کنید.

هدف اصلی فیزیوتراپی، آموزش به شما جهت مراقبت از خود و جلوگیری از آسیب در آینده است. تمریناتی شامل ورزش خانگی جهت بهبود انعطاف‌پذیری، وضعیت بدنی، استقامت و تقویت کمر و شکم به شما آموزش داده خواهد شد. متخصص فیزیوتراپی همچنین در مورد راهکارهایی برای جلوگیری از بازگشت و تشدید علائم دیسک کمر با شما صحبت خواهد کرد.

اوزون درمانی

اوزون عنصری ناپایدار و چندگونه (آلوتروپیک) بوده که از اکسیژن مشتق می‌شود. این عنصر که از سه‌اتم اکسیژن تشکیل شده است، هنگامی‌که در تماس با بافت بدن قرار می‌گیرد، تغییراتی شیمیایی در آن بافت ایجاد می‌کند.

این عنصر، با آب‌زدایی نوکلئوس پوپوزوسِ دیسک آسیب‌دیده آن را کوچک می‌کند. با کوچک شدن دیسک، فشار از روی ریشه عصب فشرده‌شده برداشته می‌شود، در نتیجه با داشتن اثرات ضدالتهابی و تسکینی به بهبود دیسک کمری کمک می‌شود. مشاهده تأثیر تزریق اوزون تقریباً دو هفته طول می‌کشد. این یک درمان سرپایی بوده درنتیجه فرد مبتلا بایستی تنها برای دوساعت پس از روند درمان در بخش جراحی بماند.

تزریق Prp   

تحقیقات نشان داده‌اند که درمان با روش پلاسمای غنی از پلاکت (PRP)  بوسیله بهبود ناپایداری رباط ستون مهره و تحریک بازسازی غیرمستقیم دیسکها ، در درمان بیماری تخریبی دیسک مؤثر است (دیسک‌ها مستقیماً خارج نشده ولی ارتفاعشان افزایش می‌یابد).

جراحی

چنانچه علائم دیسک کمر خفیف هستند و شدیدتر نشوند، معمولاً جراحی توصیه نمی‌شود. ولی اگر علائم حاکی از این باشند که فشار روی اعصاب نخاعی در حال افزایش است، ممکن است فوراً نیاز به جراحی باشد. این علائم عبارتند از ضعف در ماهیچه‌های پا، دردی که قطع نشود و مشکلات مثانه و روده‌ای.

جراحی فتق دیسک کمری شامل موارد زیر است:

• لامینکتومی و دیسککتومی
• میکرو دیسککتومی
• فیوژن خلفی ستون فقرات کمری