فلج مغزی:بهبود عملکرد و تقویت عضلات بیماران سی پی با فیزیوتراپی

فلج مغزی(CP) یک اختلال حرکتی ، کشش عضلات یا حالت ایستادن بدن است که به دلیل آسیب به مغز رشد نکرده و نابالغ قبل از تولد ، اغلب اتفاق می‌افتد. نشانه‌ها و علائم در دوران نوزادی یا سال‌های قبل از مدرسه ظاهر می‌شوند. در کل فلج مغزی سبب حرکات ناهماهنگ  همراه با واکنش‌های غیر عادی، حرکات سست یا گرفتگی اعضا و بدن ، ایستادن غیرطبیعی، حرکات ناخواسته، راه‌رفتن بی‌ثبات و یا ترکیبی از این موارد می‌شود. اگر شما یا کودکتان فلج مغزی دارید یا شک دارید که داشته باشید، باید بدانید که این اختلال چیست ،چه چیزی سبب آن می‌شود، چه نشانه‌هایی دارد، و به طور قطع بهترین روش‌های درمانش چیست. برای پیشگیری از بدترشدن فلج مغزی با گذشت زمان ، پیش پزشک بروید و از او درباره‌ی بهترین درمان‌ها بپرسید.

انواع فلج مغزی

انواع مختلفی از فلج مغزی وجود دارد که بر نواحی مختلفی از مغز تاثیر می‌گذارد. هر نوع ، اختلالات حرکتی مخصوصی دارد. انواع فلج مغزی عبارتند از:

فلج مغزی اسپاستیک( تشنجی)

فلج مغزی اسپاستیک رایج‌ترین نوع آن است، که تقریبا 80% افراد مبتلا به فلج مغزی را در برمی‌گیرد. این فلج سبب گرفتگی عضلات و واکنش‌های اغراق‌آمیز می شود که راه رفتن را دشوار می‌کند. بیشتر افراد مبتلا به فلج مغزی اسپاستیک، اختلال در راه رفتن دارند، مانند ضربدری شدن زانوها یا حرکات قیچی مانند پاهایشان هنگام راه رفتن. ضعف عضلات و رعشه نیز ممکن است وجود داشته باشد. علائم می‌تواند به کل بدن و یا یک سمت آن تاثیر بگذارد.

فلج مغزی دیس کینتیک

افراد مبتلا به این نوع فلج مغزی در کنترل حرکات بدنشان مشکل دارند. این اختلال سبب حرکات غیرعادی و ناخواسته در دست‌ها، پاها و بازوها می‌شود. در برخی از افراد زبان و صورت هم تحت تاثیر قرار می‌گیرد. حرکات می‌تواند آرام و پیچ و تاب خورده یا سریع و نامنظم باشد. این حالت می‌توانند راه رفتن، نشستن، بلعیدن یا حرف زدن را برای شخص سخت کنند.

فلج مغزی هایپوتونیک(کم‌کشش)

این نوع فلج مغزی سبب کم شدن کشش عضلات و در کل عضلات شل شده می‌شود. دست‌ها و پاها به آسانی حرکت می‌کنند و شل به نظر می‌آید، مانند یک عروسک پارچه‌ای. نوزادان مبتلا به این نوع فلج کنترل کمی روی سرشان دارند و شاید مشکل تنفسی داشته باشند. زمانیکه بزرگتر می‌شوند، ممکن اشت در نتیجه‌ی ضعف عضلاتشان مشکل صاف نشستن داشته باشند. همچنین می‌توانند مشکل حرف زدن، واکنش‌های ضعیف و نابهنجاری در راه رفتن داشته باشند.

فلج مغزی آتاکسیک(غیر فراگیر)

این نوع فلج خیلی کم اتفاق می‌افتد. فلج مغزی آتاکسیک با حرکات عضلانی اختیاری که اغلب نامنظم، بدحالت یا تشنجی هستند شناخته می‌شود. افراد مبتلا به این نوع فلج مغزی معمولا مشکل تعادل و هماهنگی دارند. آنها مشکل راه رفتن و انجام درست عملکردهای حرکتی دارند مانند ، گرفتن اجسام و نوشتن.

فلج مغزی مختلط

برخی افراد ترکیبی از علائم انواع مختلف فلج مغزی را دارند. این حالت فلج مغزی مختلط نامیده می‌شود. در بیشتر نمونه‌های‌ مبتلا به این نوع فلج ، افراد ترکیبی از فلج اسپاستیک و دیس‌کنتیک را تجربه می‌کنند.

علل بیماری فلج مغزی یا سی پی

فلج مغزی به دلیل نابهنجاری یا قطع رشد مغز، معمولا قبل از تولد کودک اتفاق می‌افتد. در بیشتر بیماران، علت دقیق ناشناخته مانده است.عواملی که منجر به مشکل رشد مغز می‌شوند عبارتند از:

• جهش ژنتیکی که منجر به رشد غیرعادی مغز می‌شود.
• عفونت‌های منتقل شده از مادر که بر رشد جنین تاثیر می‌گذارد
• حرکت جنینی، قطع خونرسانی به مغز در حال رشد
• عفونت‌های نوزادی که سبب التهاب در داخل یا اطراف مغز می‌شود.
• آسیب شدید به سر در طی دوره‌ی نوزادی در اثز تصادف با وسیله‌ی نقلیه یا افتادن.
• کمبود اکسیژن در مغز(آسفیکسیا) در اثر زایمان سخت، اگرچه آسفیکسیا در هنگام تولد یک عامل بسیار نادر در طول تاریخ بوده است.

علائم و نشانه های فلج مغزی

علائم و و نشانه‌ها می‌توانند بسیار متفاوت باشند. مشکلات حرکتی و هماهنگی درگیر با فلج مغزی عبارتند از:

• اختلاف در هماهنگی عضلات، نظیر خیلی سفت بودن یا خیلی شل بودن
• گرفتگی عضلات(لینک به مقاله گرفتگی عضلات) و واکنش‌های اغراق‌آمیز(حالت انقباضی)
• گرفتگی عضلات با واکنش‌های نرمال(سفتی)
• نداشتن هماهنگی عضلات(آتاکسیا)
• حرکات لرزشی یا ناخواسته
• حرکات آرام و پیچ و تابی
• تاخیر در دستیابی به توانایی‌های حرکتی، نظیر بالا کشیدن دست‌ها، به تنهایی بلندشدن و نشستن یا خزیدن
•  عملکرد یک طرفه‌ی بدن نظیر برداشتن فقط با یک دست یا کشیدن یک پا در حالت خزیدن
• سخت راه رفتن، مانند راه‌رفتن روی انگشتان، گام برداشتن در حالت خمیده(قوز کرده)، گام برداشتن قیچی‌وار با زانوهای ضربدری، گام‌های عریض یا نامتقارن
• تراوش آب از دهان یا مشکل در بلعیدن
• مشکل در مکیدن و خوردن
• تاخیر در فرایند حرف زدن و سخت صحبت کردن
• مشکل در حرکات مشخص، نظیر برداشتن مدادرنگی یا قاشق
• حمله‌های ناگهانی

ناتوانی در فلج مغزی ممکن است فقط به یک عضو یا یک سمت بدن محدود شود یا اینکه بر کل بدن اثر بگذارد. اختلال مغزی که سبب فلج مغزی می‌شود با گذشت زمان تغییر نمی‌کند، بنابراین علائم معمولا با گذشت عمر بدتر نمی‌شوند. باا این حال سفتی عضلات و فرسوده شدن عضلات اگر مداوم درمان نشود بدتر خواهد شد. نابهنجاری‌های مغزی در فلج مغزی هم ممکن است به دیگر مشکلات عصبی منجر شود.افراد مبتلا به فلج مغزی ممکن است این حالات را نیز داشته باشند:

• مشکل در دیدن و شنیدن
• ناتوانی‌های ذهنی
• حمله‌های ناگهانی
• حس لامسهِ غیرعادی یا احساس درد
• بیماری‌های دهان
• بیماری‌های روانی
• بی‌اختیاری ادراری

روش های تشخیص بیماری سی پی در کودکان و بزرگسالان

اگر پزشک خانواده یا متخصص اطفالتان شک کند که کودکتان فلج مغزی دارد، علائم و نشانه‌های کودکتان را ارزیابی خواهد کرد.، سابقه‌ی پزشکی کودکتان را بازبینی خواهد کرد، و سنجش جسمانی انجام خواهد داد. ممکن است پزشکتان شما را به یک متخصص ماهر در درمان کودکان مبتلا به بیماری‌های سیستم عصبی و مغزی(متخصص اعصاب کودکان) ارجاع دهد. همچنین یک سری آزمایشات انجام خواهد داد تا بتواند تشخیص دهد و از دیگر عوامل  ممکن جلوگیری کند.

اسکن مغز

تکنولوژی تصویربرداری از مغز می‌تواند مناطق آسیب‌دیده یا رشد غیرعادی در مغز را نشان دهد. این تست‌ها می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• تصویربرداری رزونانس مغناطیس(MRI). MRI  از امواج رادیویی و یک صفحه‌یمغناطیسی استفاده می‌کند تا تصاویر سه بعدی با جزئیات یا از مقطع عرضی از مغز کودکتان بگیرد. MRI  اغلب هر نوع آسیب و نابهنجاری را در مغز کودکتان شناسایی می‌کند. این تست بی‌درد است، ولی پرسرو صداست و می‌تواند تا یک ساعت طول بکشد. احتمالا به کودکان قبل از تست یک مسکن ملایم می‌دهند. معمولا MRI تست تصویربرداری ارجح است.
• اولتراسوند جمجمه‌ای. این تست می‌تواند در دوران نوزادی انجام شود. اواتراسوند جمجمه‌ای از امواج رادیویی با فرکانس بالا استفاده می‌کند تا از مغز عکس بگیرد. اولتراسوند تصویر با جزئیات نمی‌گیرد ولی به این خاطر استفاده می‌شود که سریع و ارزان است و می‌تواند براورد اولیه‌ی با ارزشی از مغز ارائه دهد.

نوار مغزی(EEG)

• اگر کودکتان حمله‌های ناگهانی دارد، پزشکتان ممکن است دستور نوار مغزی دهد تا تعیین کند که او فلج مغزی دارد یا خیر، که اغلب در افراد مبتلا به فلج مغزی اتفاق می‌افتد. در نوار مغزی، یک سری الکترود به جمجمه‌ی کودکتان وصل می‌گردد.
• نوار مغزی فعالیت‌های الکتریکی مغز کودکتان را ثبت می‌کند. اگر فلج مغزی داشته باشد، طرح امواج نرمال تغییر پیدا می‌کنند.

تست‌های آزمایشگاهی

تست‌های آزمایشگاهی هم برای دیدن مشکلات ژنتیکی یا متابولیسمی گرفته می‌شود.

تست‌های اضافی

اگر فرزندتان فلج مغزی داشت، احتمالا برای ارزیابی دیگر بیماری‌های که اغلب با این اختلال همراه هستند به متخصصین معرفی می‌شوید . این تست‌ها موارد زیر را شناسایی می‌کنند:

• اختلال بصری
• اختلال شنوایی
• اختلال یا تاخیر در گفتار
• ناتوانی‌های ذهنی
• دیگر تاخیرهای رشدی
• اختلال حرکتی

بهترین روش های درمان برای بیماران فلج مغزی

 درمان‌هایی هستند که به افراد مبتلا به این بیماری کمک می‌کنند تا درحد امکان زندگی مستقل و عادی داشته باشند. درمان‌ها عبارتند از:

اگر در مورد هریک از روش های درمان بیماری فلج مغزی سوال دارید در این قسمت کلیک کنید.

داروها

داروهایی که گرفتگی عضلات را کمتر می‌کنند استفاده می‌شوند تا توانایی‌های عملی را بهبود بخشند، درد را درمان کنند و مشکلات مربوط به حالات انقباضی یا دیگر علائم فلج مغزی را کنترل ‌کنند. باید با پزشکتان درباره‌ی خطرات درمان دارویی صحبت کنید و بپرسید که آیا درمان دارویی برای نیاز کودکتان مناسب است یا خیر. انتخاب دارو به این بستگی دارد که آیا مشکل فقط در عضلات خاصی از بدن است(مجزا شده) یا در تمام بدن(کلی)

فیزیوتراپی

فیزیوتراپی برای تمرین دادن و نرمش عضلات به نیروی بدنی،قابلیت انعطاف، تعادل، بهتر شدن حرکت و تحرک شما و کودکتان کمک می‌کند. همچنین یاد خواهید گرفت که چطور  نیازهای روزانه‌ی فرزندتان در خانه را ، مانند حمام کردن و غذا دادن برآورده کنید.در یک تا دو سال بعد از تولد، هم کاردرمانی و هم درمان فیزیکی به رشد بخش‌هایی نظیر سر و کنترل بدن، غلت زدن و گرفتن اجسام کمک می‌کنند. سپس هر دو نوع درمان شامل کاربردهای ویلچر می‌شود. شاید برای کودکتان بند شلوار یا نوار شکسته‌بندب توصیه کنند.برخی از این وسایل به عملکردهایی نظیر بهتر راه رفتن کمک می‌کنند. بقیه ممکن است عضلات گرفته را بکشند تا از سفت شدن عضلات(انقباض) جلوگیری کنند.

کاردرمانی

کار درمانی با استفاده از فنون جایگزین و تجهیزات قابل تطبیق تلاش می‌کند تا مشارکت مستقل کودکتان در فعالیت‌ها و کارهای روزمره در خانه، در مدرسه و در اجتماع را افزایش دهد. تجهیزات قابل تطبیق شامل واکرها، عصاهای با پدال مربع، دستگاه‌های نشستن یا ویلچرهای الکتریکی هستند.

گفتار و زبان درمانی

آسیب‌شناسان گفتار و زبان می‌توانند به بهتر شدن توانایی فرزندتان در واضح صحبت کردن یا ارتباط با استفاده از زبان اشاره کمک کنند. همچنین این متخصصین می‌توانند به فرزندتان یاد دهند تا  اگر ارتباط برقرار کردن مشکل است از وسایل ارتباطی نظیر کامپیوتر و ترکیب‌کننده‌های صدا استفاده کنند. دیگر وسیله‌ی ارتباطی یک تخته‌ی پوشیده شده با عکس اشیا و فعالیت‌هایی است که ممکن است کودکتان در زندگی روزمره ببیند.جمله‌ها با اشاره به تصاویر می‌توانند ساخته شوند. همچنین گفتار درمانی به مشکلات مربوط به عضلات درگیر در خوردن و بلعیدن هم کمک می‌کند.

ماساژدرمانی

ماساژدرمانی مزایای بسیاری برای بیماران مبتلا به فلج مغزی دارد. ماساژدرمانی مهارت به کاربری دست در بافت‌های نرم بدن است. این بافت‌ها شامل عضلات، بافت‌های پیوندی، تاندون‌ها و رباط‌هاست. استفاده از ماساژدرمانی  در کودکان و بزرگسالان مبتلا به فلج مغزی می‌تواند:

• کشش عضلات را افزایش  یا کاهش دهد.(هماهنگی بیشتر یا کمتر بستگی به چگونگی ماساژ دارد)
• انقباض را کمتر کند
• قابلیت انعطاف عضلات را تقویت کند.
• به شل شدن عضلات گرفته‌ای که استخوان‌ها و مفاصل را در وضعیت مشخصی نگه می‌دارد، کمک کند.
• میزان تحرک را افزایش می‌دهد
• کمک می‌کند تا گرفتگی و سفتی عضلات کمتر شود(اسپاسم عضلانی را متر می‌کند)

مهارت‌های دستی

یکی از مهم‌ترین درمان‌هایی که پزشکان استفاده می‌کنند، درمان دستی است(لینک به مقاله درمان دستی). این درمان حرکت آرام دست روی سیستم اسکلتی‌عضلانی است که بر این مبنا است که  علائم را کمتر کند و سلامت کلی بیمار را افزایش دهد.تحقیقات محدودی درباره‌ی اینکه چگونه درمان دستی می‌تواند به کودکان و بزرگسالان مبتلا به فلج مغزی کمک کند وجود دارد. برخی شواهد موجود است که نشان می‌دهد درمان دستی می‌تواند به بیمارا ن مبتلا به فلج مغزی کمک کند تا بهتر حرکت کنند و احساس بهتری داشته باشند.

طب سوزنی

طب سوزنی در نظر دارد تا با خراش کوچک پوست یا بافت‌ها با سوزن بدن را درمان کند تا درد آرام‌تر شود . شاید برای فلج مغزی توصیه گردد. نفوذ واقعی بسیار کم است و غیر تهاجمی در نظر گرفته می‌شود. به دلیل ماهیت خاص این کار به دست‌های بسیار ماهر و شخص آموزش دیده نیاز است تا بخش‌هایی از بدن که نیاز به تحریک یا آرامش دارند را هدف قرار دهد. تئوری طب سوزنی به این‌گونه است که با قطع کردن انرژی غیر طبیعی بدن، بیمار می‌تواند به وضعیت سالم‌تری دست پیدا کند.

وسایل ارتوتیک( آرتاسازی)

چون کودکان مبتلا به فلج مغزی نمی‌توانند فعالیت‌های روزانه را صددرصد انجام دهند، از وسایل ارتوتیک استفاده می‌کنند تا به آنها کمک کند. این وسایل گاهی می‌تواند با تقویت نیروی بدنی و تحرک به فرد استقلال هدیه کند. به راحتی، این درمان به کودکان مبتلا به فلج مغزی  اجازه می‌دهد تا خودشان کارها را امتحان کنند و انجام این کارها آنها را خوشحالتر می‌کند. وسایل ارتوتیک، بند شلوارهای ساخته شده برای کودکان و بزرگسالان مبتلا به فلج مغزی است و اغلب توسط پزشکان و جراحان ارتوپد تجویز می‌شود که همگی تلاش می‌کنند تا گردش و تحرک فرزندتان بازیابند.

درمان‌های دیگر

درمان‌های غیردارویی گوناگونی می‌توانند به شخص مبتلا به فلج مغزی کمک کنند تا توانایی‌های عملی را افزایش دهد . برخی کودکان و نوجوانان مبتلا به فلج مغزی ممکن است از برخی از این درمان‌ها استفاده کنند. پزشک در طی ویزیت‌ها  از شما سوالات چندانی می‌پرسد و می‌فهمد که آیا این درمان‌ها روی شما اثر می‌گذارد یا خیر.این درمان‌ها عبارتند از:

• درمان با امواج شوک دهنده
• تحریک الکتریکی
• اولتراسوند
• مگنت‌تراپی

• جراحی یا دیگر عمل‌ها

  

  ممکن است جراحی برای کم کردن گرفتگی عضلات یا  اصلاح نابهنجاری استخوان به دلیل انقباض کمک کند. این درمان‌ها عبارتند از:

  جراحی ارتوپدی

  کودکان مبتلا به انقباضات یا بدشکلی‌های سخت شاید به جراحی استخوان‌ها و مفاصل نیاز داشته باشند تا دست‌ها، باسن یا پاهایشان را در وضعیت درست شان قرار دهد.همچنین عمل جراحی می‌تواند عضلات وتاندون‌هایی که به خاطر انقباضات شدید به نسبت خیلی کوتاه هستند را درازتر کند.این اصلاحات می‌تواند درد را کاهش داده و تحرک را افزایش دهد.همچنین عمل می‌تواند استفاده از واکر، بندشلوار یا چوب زیر بغل را راحت‌تر کند.

  شدت گرفتن عصب‌ها

  دربرخی نمونه‌ها‌ی سخت ،زمانیکه دیگر درمان‌ها کمکی نمی‌کنند ، جراح، اعصاب متعلق به عضلات انقباضی را در طی عمل جراحی که قطع ریشه‌ی پشتی انتخابی نامیده می‌شود،می‌برد. این کار عضلات را آرام می‌کند و درد را کاهش می‌دهد، ولی می‌تواند بی‌حسی را نیز سبب شود.

حرکات و تمرینات ورزشی

ورزش برای فلج مغزی انجام می‌گردد تا کشش کم یا زیاد عضلات را درمان کند. کشش عضلانی زیاد  سبب گرفتگی و انقباض می‌شود، درحالیکه کشش عضلانی کم  سبب انعطاف و ضعف زیاد می‌شود.

بهتر کردن کشش عضلانی

نرمش‌های انعطافی و ماساژ اغلب برای کودکان مبتلا به فلج مغزی اسپاستیک استفاده می‌شود. این نرمش‌ها نه تنها به بهتر شدن تحرک کمک می‌کنند بلکه می‌توانند از گرفتگی دردناک عضلات که می‌تواند نیازمند جراحی اصلاحی باشد، جلوگیری کند. ورزش‌های قدرتی برای افزایش کشش عضلانی در بچه‌های مبتلا به فلج مغزی آتاتوئید استفاده می‌شود.

کمک به حالات بدن و راه رفتن

 ورزش‌های خاصی نیز استفاده می‌شود تا به راه رفتن، طرز ایستادن، حرکات انتقالی و آسیب‌های حسی نظیر لمس و تعادل کمک کند. حالت بدن با ورزش بهتر می‌شود که بر نشستن ، زانوزدن و ایستادن تاکید دارد. حرکات انتقالی آنهایی هستند که توسط نوزادان استفاده می‌شوند و منجر به راه رفتن می‌شوند، نظیر غلط زدن و از دراز کش به حالت نشسته درآمدن.

راهکارهای پیشگیری از بیماری فلج مغزی(CP)

از بیشتر نمونه‌های فلج مغزی نمی‌توان پبشگیری کرد، ولی می‌توانید خطرها را کمتر کنید. اگر حامله‌اید یا می‌خواهید حامله شوید، می‌توانید این نکات را رعایت کنید تا سالم بمانید و عوارض بارداری را کمتر کنید:

• حتما واکسن زده باشید. واکسیناسیون دربرابر بیماری‌هایی نظیر سرخجه می‌تواند از عفونتی که سبب آسیب به مغز جنین می‌شود پیشگیری کند.
• از خودتان مراقبت کنید. هرچه سالم‌تر باردار شوید، خطر احتمال وجود عفونتی که منجر به فلج مغزی می‌شود را کاهش می‌دهید.
• دنبال مراقبت‌های زودهنگام و مداوم پیش از زایمان باشید. مراجعه‌ی مرتب به پزشک در طول بارداری، روش خوبی برای کاهش خطرات برای خود و کودک متولد نشده‌تان است. دیدن منظم پزشک می‌تواند به شما کمک کند تا از تولد نارس، وزن کم هنگام تولد و عفونت جلوگیری کنید.
• امنیت مناسب برای کودکتان فراهم کنید. با قرار دادن کودکتان در صندلی بچه در داخل ماشین، کلاه ایمنی دوچرخه، میله‌های محافظ دراطراف تخت و نظارت مناسب از آسیب به سر کودکتان جلوگیری کنید.